fbpx

อัลไซเมอร์ก่อนวัยอันควร คืออะไร?

“โรคอัลไซเมอร์ก่อนวัยอันควร” หรือ Early Alzheimer’s

เป็นหนึ่งในประเภทของโรคสมองเสื่อม ซึ่งพบได้ยาก เกิดในคนที่อายุน้อยกว่า 65 ปี  ปัจจุบันมีผู้ป่วยโรคอัลไซเมอร์ 44 ล้านคนทั่วโลก มักเริ่มในผู้ที่มีอายุตั้งแต่ 65 ปีขึ้นไป โดย 5% ของผู้ป่วย มีภาวะ Early Alzheimer’s คนส่วนใหญ่ที่เริ่มมีอาการ Early Alzheimer’s จะมีอาการของโรคในช่วงอายุ 40 และ 50 ปี

โดยอาการระยะแรก  ผู้ป่วยจะเริ่มรู้ตัวว่าตนเองมีปัญหาหลงลืม ทำให้หงุดหงิดโมโหง่าย เริ่มไม่เข้าใจเหตุการณ์รอบตัว รู้สึกหวาดกลัว

10 สัญญาณเตือนของโรคอัลไซเมอร์ก่อนวัยอันควร

  • หลงลืมจนมีผลกระทบต่อชีวิตประจำวัน

  • ทำกิจกรรมที่ทำเป็นประจำให้แล้วเสร็จได้ยากลำบาก

  • ยากลำบากในการแก้ไขปัญหาและวางแผน

  • สับสนเรื่องเวลาและสถานที่

  • มีปัญหาในการมองเห็น

  • ลืมที่เก็บของบ่อยครั้ง

  • ยากลำบากในการใช้คำศัพท์ที่เหมาะสมสำหรับการพูดหรือเขียน

  • มีปัญหาในการตัดสินใจ

  • อารมณ์และพฤติกรรมเปลี่ยนไป

  • หลีกเลี่ยงการเข้าสังคมหรือการทำงาน

กิจกรรมบำบัดมีส่วนช่วยเรื่องความคิด ความเข้าใจและความจำได้อย่างไร?

กิจกรรมบำบัดมีส่วนช่วยบรรเทาปัญหาที่เกิดจากโรคสมองเสื่อมได้ เป้าหมายสำคัญคือให้ความรู้ด้านการทำกิจวัตรประจำวัน แนะนำการปรับสภาพบ้านและสิ่งแวดล้อม ทำกิจกรรมส่งเสริมความคิดความจำ และความเข้าใจ รวมไปถึงการให้ความรู้และคำแนะนำแก่ญาติหรือผู้ดูแลเกี่ยวกับอาการของผู้ป่วยและการดำรงชีวิตในสังคม

การประเมินความคิด ความเข้าใจและความจำ

ขั้นแรกของการประเมินสมอง คือประเมินการทำงานของสมองที่สูญเสียไป ซึ่งจำเป็นจะต้องให้นักกิจกรรมบำบัดที่มีประสบการณ์เป็นผู้ประเมิน และใช้แบบประเมินที่เป็นมาตรฐานระดับสากล ได้แก่ 

Montreal Cognitive Assessment (MOCA) และ แบบประเมินย่อยที่มีความเฉพาะเจาะจงในแต่ละด้านของความคิดความเข้าใจ เพื่อเพิ่มการลงลึกถึงรายละเอียดและความแม่นยำมากขึ้น โดยเมื่อแต่ละส่วนของสมองได้รับการประเมินอย่างเต็มรูปแบบ ก็จะนำไปสู่การวางโปรแกรมที่เหมาะสมกับแต่ละบุคคลต่อไป

เริ่มโปรแกรมบำบัดฟื้นฟู

โปรแกรมการฝึกจะได้รับการเซ็ทขึ้นมา โดยจะประกอบไปด้วย แนะนำเทคนิคการทำกิจวัตรประจำวัน เช่น การแต่งตัว การจัดเตรียมอาหาร รวมถึงการวางแผนชีวิตประจำวัน เพื่อจัดโครงสร้างและความเรีบร้อยของแต่ละวัน กิจกรรมบำบัดมีหน้าที่เฉพาะเจาะจงเกี่ยวกับการฝึกความจำ เพื่อช่วยจัดการเกี่ยวกับด้านความจำระยะสั้น และความคิดความเข้าใจด้านอื่นๆ ยกตัวอย่างเช่น การรับรู้วันเวลาสถานที่ ความสนใจมีสมาธิ การตระหนักรู้ การวางแผน การแก้ไขปัญหา รวมถึงการควบคุมอารมณ์ โดยการเข้าหาอย่างใส่ใจ และสิ่งเหล่านี้สามารถเรียกได้ว่า Executive function ซึ่งโปรแกรมการบำบัดฟื้นฟูนั้นปรับตามการประเมินความคิดความเข้าใจและความจำ เหมาะสมกับแต่ละบุคคล

ส่งเสริมด้านกิจวัตรประจำวัน

ในส่วนของการทำกิจวัตรประจำวัน นักกิจกรรมบำบัดเป็นผู้ให้ความรู้และคำแนะนำแก่ครอบครัวและผู้ดูแล เพื่อเปิดโอกาสให้ผู้ป่วยได้ทำกิจวัตรประจำวันด้วยตนเองมากที่สุดเท่าที่จะสามารถทำได้ บางกิจกรรมสามารถลดขั้นตอนลงได้ โดยผู้ดูแลช่วยเหลือในบางขั้นตอน กิจกรรมที่เหมาะสมกับผู้ป่วย เช่น การทำแกงจืด โดยให้ผู้ป่วยทำขั้นตอนง่ายๆ 1-2 ขั้นตอน หรือเป็นผู้จัดเตรียมโต๊ะอาหาร

การที่จะคงไว้ซึ่งความสามารถของผู้ป่วยนั้น กิจกรรมบำบัดจะมีส่วนช่วยส่งเสริมการทำงานของสมองได้โดยตรง ซึ่งมีกิจกรรมที่หลากหลาย เช่น ให้ผู้ป่วยพูดชุดคำหรือประโยคตาม รวมถึงยังใช้การ์ดภาพ แบบฝึกสมองต่างๆ  เช่น แบบฝึกคำนวณเลข แบบฝึกเลือกสิ่งที่ต่างจากพวก เกมกระดาน บิงโก โดมิโน เกมไม้ หมากรุก จิ๊กซอว์ ต่อภาพตามแบบ

การดัดแปลงสิ่งแวดล้อม

การทำกิจกรรมการดำเนินชีวิตต่างๆนั้นจะสำเร็จได้ สิ่งแวดล้อมจะต้องเหมาะสมและเอื้อต่อการทำกิจกรรมด้วยเช่นกัน โดยควรปรับให้มีความผ่อนคลาย ปลอดโปร่ง สะดวกสบาย สามารถใช้ไฟที่ดูอบอุ่น เช่น แสงสีเหลือง ซึ่งจะเพิ่มความผ่อนคลายได้ การจัดที่อยู่อาศัยให้เป็นประโยชน์ทั้งในด้านความคิด จิตใจ และเข้าใจวิถีชีวิตผู้สูงอายุสามารถทำได้ง่ายๆ ในบ้านควรติดป้ายเตือนหรือสัญลักษณ์ที่จุดสำคัญ เช่น สวิตช์ไฟ เตาแก๊ส เครื่องใช้ไฟฟ้า เป็นต้น ติดตั้งไฟเพิ่มเติม โดยอาจใช้โคมไฟที่สามารถเปิดได้เองอัตโนมัติตอนกลางคืน จัดเฟอร์นิเจอร์ในอยู่ในตำแหน่งที่เหมาะสมหรือดัดแปลงให้ง่ายต่อการใช้งาน ติดตั้งประตูโดยคำนึงถึงว่าห้องใดควรเป็นประตูที่ล็อกได้หรือล็อกไม่ได้

การใช้ Smart device สำหรับผู้ป่วย

ปัจจุบัน Smart device ได้เข้ามาเป็นส่วนหนึ่งในขีวิตของพวกเรา ซึ่งการใช้ Tablet จะง่ายต่อผู้สูงอายุ เนื่องจากมีขนาดที่ใหญ่ สัมผัสง่ายและสะดวกแก่การมองเห็น โดยผู้ดูแลสามารถหาเว็บไซต์และแอปพลิเคชั่นที่มีเกมฝึกสมองและส่งเสริมความจำให้แก่ผู้ป่วยได้ ซึ่งการพูดคุยและทำกิจกรรมการดำเนินชีวิตก็ช่วยบริหารสมองด้วยเช่นกัน บอกให้ผู้ป่วยจำมื้อเช้า และถามผู้ป่วยตอนเที่ยงว่า มื้อเช้าได้ทานอะไรไปบ้าง หรือทำกิจกรรมที่มากกว่าหนึ่งขั้นตอนก็สามารถช่วยได้เช่นกัน เช่น การชงเครื่องดื่มร้อนสำเร็จรูป

สำคัญของการบูรณาการร่วมกันทั้งครอบครัวและสังคม

องค์ประกอบที่สำคัญอีกอย่างหนึ่งก็คือ ครอบครัวหรือผู้ดูแล การกระตุ้นผู้ป่วยต้องอยู่บนพื้นฐานของประสบการณ์เดิม อาศัยการจัดสภาพแวดล้อมเพื่อลดปัจจัยเสี่ยงต่างๆ ร่วมกับการสร้างข้อมูลความจำอย่างต่อเนื่องเพื่อไม่ให้เลือนหายไปด้วยการให้ทำกิจกรรมที่คุ้นเคย ผู้ดูแลควรลดความวิตกกังวล โดยชักชวนทำกิจกรรมต่างๆ เพื่อเบี่ยงเบนความสนใจ ควรเป็นกิจกรรมที่ผู้ป่วยคุ้นเคยหรือมีทักษะเดิมอยู่แล้ว ด้านการสื่อสาร ใช้คำพูดที่ตรงไปตรงมา ใช้ข้อความสั้น ๆ ที่ไม่ต้องแปลซ้ำ มากไปกว่านั้นควรให้ความสำคัญทางจิตใจแก่ผู้สูงอายุด้วยเช่นกัน ให้เวลากับเขา พูดคุยกัน ทำกิจกรรมร่วมกัน ให้ความสนใจและดูแลเอาใจใส่ เพื่อให้ผู้ป่วยเห็นคุณค่า ในตนเองและดำเนินชีวิตต่อไปอย่างมีความสุข

References 
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/alzheimers-disease/in-depth/alzheimers/art-20048356
https://otcmu.wordpress.com/การบำบัด-รักษา-ส่งเสริม/กิจกรรมบำบัดสำหรับผู้ป/
https://www.theotpractice.co.uk/how-we-help/conditions/dementia-and-altzheimers